Elektra in de badkamer: de zones van NEN 1010

In een natte ruimte met blote voeten is de weerstand van het lichaam lager en sta je vaak in contact met aarde, bijvoorbeeld via een metalen afvoer of een natte vloer. Een foutstroom die elders onschuldig is, kan hier gevaarlijk zijn. Daarom heeft NEN 1010, de norm voor laagspanningsinstallaties, eigen bepalingen voor ruimten met een bad of douche (onder meer bepaling 701 en 415.2).

NEN 1010 is niet vrijblijvend. Het Besluit bouwwerken leefomgeving schrijft in artikel 4.199 voor dat een elektrische installatie bij lage spanning aan NEN 1010 voldoet. Bij een verbouwing waarin een installatie geheel wordt vernieuwd, gelden volgens artikel 5.4 de nieuwbouwregels voor die installatie. Leg je in een badkamer nieuwe groepen of nieuwe leidingen aan, dan houd je dus de norm aan. Voor een bestaande installatie die je niet vernieuwt, geldt volgens E&W Installatietechniek als ondergrens de NEN 1010 die van kracht was toen de woning werd vergund.

Een douchebak geeft een duidelijke grens: zone 0 is de bak, zone 1 staat erboven. Een inloopdouche heeft die grens niet. Volgens E&W Installatietechniek loopt zone 1 bij een betegelde douche zonder bak tot een horizontale straal van 1,20 meter rondom de douchekop, en is er dan geen zone 2. Met een regendouche midden in de ruimte kan die cirkel een flink deel van de badkamer beslaan.

Dat heeft gevolgen voor de indeling. Een wandcontactdoos naast de wastafel die bij een douchebak prima kon, ligt bij een inloopdouche misschien binnen zone 1. Daarom tekenen we bij het ontwerp van een inloopdouche de zones in de plattegrond, voordat we de plek van de wastafel, de spiegel en de verlichting vastleggen. Of een glaswand of een verlaagd plafond invloed heeft op de zonegrenzen, laat je door de installateur beoordelen.

Alle groepen die de badkamer voeden, horen beveiligd te zijn met een aardlekschakelaar met een aanspreekstroom van ten hoogste 30 mA. Die schakelt de stroom uit als er ergens stroom weglekt, bijvoorbeeld via water of via een lichaam. Test de aardlekschakelaar af en toe met de testknop; bij de oplevering doen we dat samen.

Daarnaast kan aanvullende potentiaalvereffening nodig zijn: een verbinding tussen metalen delen die je tegelijk kunt aanraken, zoals leidingen en een metalen bad. E&W Installatietechniek noemt voor deze vereffeningsleidingen een doorsnede van minimaal 2,5 mm² met volledige mechanische bescherming, of 4 mm² zonder. Of een metalen deel vereffend moet worden, kan de installateur meten: ligt de isolatieweerstand naar een beschermingscontact boven 500 kΩ, dan geldt het als geïsoleerd.

Boor na de oplevering niet zomaar in de wanden van een badkamer. Achter de tegels lopen leidingen voor water en stroom, en een boorgat in de natte zone doorbreekt ook de afdichting. Wil je later iets ophangen, vraag dan waar de leidingen lopen. Wij fotograferen de leidingroutes voordat de wanden dichtgaan; die foto's horen bij het opleverdossier.

Test de aardlekschakelaar een paar keer per jaar met de testknop in de meterkast. Schakelt hij niet uit, of schakelt hij vaak uit zonder aanwijsbare reden, laat dan een installateur kijken. In een badkamer is dat geen klus om uit te stellen.

De meeste badkamers hebben baat bij twee soorten licht: algemeen licht uit het plafond en functioneel licht bij de spiegel. Spots in het plafond kunnen buiten de zones gewoon, en in zone 1 als ze daarvoor geschikt zijn. Een dimbare kring maakt het mogelijk de badkamer 's avonds rustig te verlichten.

Let bij de plek van spots op de tegels. Licht dat vlak langs een tegelwand valt, strijklicht, vergroot kleine hoogteverschillen tussen tegels uit. Tegelfabrikant Mosa adviseert een lichtbron op minimaal 50 centimeter van de wand. In het artikel over tegelformaat en ondergrond lees je waarom dat bij grote tegels extra telt.